Kısaca: Apache ve Nginx, ziyaretçinin isteğini alıp sayfayı geri gönderen iki yaygın web sunucusu yazılımıdır. Apache esnek modül yapısı ve .htaccess desteğiyle paylaşımlı hostingte rahat yönetilir; Nginx olay tabanlı mimarisi sayesinde çok sayıda eş zamanlı bağlantıyı az bellekle karşılar. Birçok sunucuda ikisi birlikte, Nginx önde ve Apache arkada çalışır.
Hosting paketi ya da VPS seçerken teknik özelliklerde "Apache", "Nginx" veya "LiteSpeed" gibi adlarla karşılaşırsınız. Çoğu site sahibi için bu ayrıntı ilk bakışta önemsiz görünür; ancak bir yönlendirme kuralı yazmak, güvenlik başlığı eklemek ya da yoğun trafikte sitenin neden yavaşladığını anlamak istediğinizde hangi web sunucusunun çalıştığı doğrudan işinizi etkiler. Bu yazıda iki yazılımın çalışma biçimini, PHP siteleriyle ilişkisini, yapılandırma farklarını ve hangi durumda hangisinin daha uygun olduğunu sade bir dille karşılaştırıyoruz.
Tarayıcı bir adrese istek gönderdiğinde, sunucuda bu isteği ilk karşılayan yazılım web sunucusudur. Görevi kısaca şudur: isteği okumak, hangi siteye ve hangi dosyaya ait olduğunu bulmak, statik bir dosyaysa (resim, CSS, JavaScript) doğrudan göndermek, dinamik bir sayfaysa (PHP gibi) isteği ilgili uygulamaya iletip çıkan sonucu ziyaretçiye döndürmek. Yönlendirmeler, HTTPS, sıkıştırma ve yanıt başlıkları da bu katmanda yönetilir.
Apache, bağlantıları MPM (Multi-Processing Module) adı verilen modüllerle karşılar. prefork her bağlantı için ayrı bir süreç, worker ve event ise süreçlerin içindeki iş parçacıklarını kullanır. Klasik modelde her eş zamanlı bağlantı bir süreç ya da iş parçacığını meşgul eder; bağlantı sayısı arttıkça bellek kullanımı da artar. Modern kurulumlarda varsayılan olan event MPM, boşta bekleyen (keep-alive) bağlantıları ayrı yöneterek bu yükü azaltır. Ayrıntılar Apache MPM belgesinde anlatılır.
Nginx az sayıda worker süreci çalıştırır ve her süreç binlerce bağlantıyı bir olay döngüsüyle sırayla ilerletir. Bir bağlantı veri beklerken süreç boşta durmaz, diğer bağlantılara geçer. Bu yaklaşım özellikle statik dosya sunumunda ve çok sayıda yavaş ya da uzun süre açık kalan bağlantıda belleği verimli kullanır. Nginx'in temel yapısı için resmi başlangıç rehberine bakabilirsiniz.

WordPress gibi PHP tabanlı sitelerde asıl iş, PHP kodunun çalıştırılmasıdır. Burada iki yazılım farklı davranır:
mod_php) çalıştırabilir ya da isteği proxy_fcgi üzerinden ayrı çalışan PHP-FPM'e iletebilir. Günümüzde PHP-FPM tercih edilir; çünkü her sitenin PHP sürümü ve kaynak sınırı ayrı ayarlanabilir.Pratikte bu, PHP sayfalarının hızını belirleyen asıl etkenin çoğu zaman web sunucusu değil PHP sürümü, önbellekleme ve veritabanı olduğu anlamına gelir. Eski bir PHP sürümü kullanıyorsanız önce PHP sürümü güncelleme rehberimize göz atın.
Site sahibini en çok etkileyen fark budur. Apache, sunucu ayarlarına ek olarak her dizindeki .htaccess dosyasını okur. Böylece sunucu yöneticisi olmadan da yönlendirme, erişim kısıtlama ya da yanıt başlığı tanımlayabilirsiniz. Örneğin bir alan adını 301 ile yönlendirmek ya da bir klasörü şifreyle korumak paylaşımlı hostingte birkaç satırlık .htaccess kuralıyla yapılır.
Bu esnekliğin bir bedeli vardır: Apache her istekte ilgili dizinlerdeki .htaccess dosyalarını arar ve okur. Apache belgesi de sunucu yapılandırmasına erişiminiz varsa kuralları oraya yazmanın daha verimli olduğunu belirtir (.htaccess rehberi).
Nginx'te .htaccess yoktur. Tüm kurallar merkezi yapılandırma dosyasındaki server ve location bloklarında tanımlanır ve değişiklikten sonra servis yeniden yüklenir:
nginx -t && systemctl reload nginx
Servisleri yönetmeye yeni başlıyorsanız systemctl ile servis yönetimi makalesi işinize yarar. Aynı işin iki sunucudaki karşılığına örnek olarak WordPress'in "güzel bağlantılar" kuralı Apache'de .htaccess içindeki RewriteRule satırlarıyla, Nginx'te ise tek satırla yazılır:
location / {
try_files $uri $uri/ /index.php?$args;
}
| Konu | Apache | Nginx |
|---|---|---|
| Bağlantı modeli | Süreç/iş parçacığı (MPM: prefork, worker, event) | Olay tabanlı, az sayıda worker süreci |
| Statik dosya sunumu | İyi | Çok verimli, düşük bellek |
| PHP | mod_php ya da PHP-FPM | Yalnızca PHP-FPM (FastCGI) |
| Dizin bazlı ayar | .htaccess desteklenir |
Yok; merkezi yapılandırma |
| Ayar değişikliği | .htaccess anında etkili |
Test + reload gerekir |
| Tipik kullanım | Paylaşımlı hosting, çok kullanıcılı paneller | VPS, yüksek trafik, ters vekil ve yük dengeleme |
Birçok hosting sunucusunda iki yazılım rakip değil, ortaktır. Nginx ters vekil (reverse proxy) olarak 80 ve 443 portlarını dinler, statik dosyaları kendisi sunar, dinamik istekleri ise arkadaki Apache'ye iletir. Böylece Nginx'in bağlantı yönetimindeki verimliliği ile Apache'nin .htaccess uyumluluğu bir arada kullanılır. Bu yapıda site sahibi yine .htaccess kurallarını yazabilir; ancak Nginx'in doğrudan sunduğu statik dosyalara .htaccess kuralları uygulanmayabilir. LiteSpeed gibi Apache uyumlu sunucular da .htaccess dosyalarını okuyarak benzer bir uyumluluk sunar.
Yanıt başlıklarına bakarak çoğu zaman öğrenebilirsiniz:
curl -sI https://alanadiniz.com | grep -i "^server"
Çıktıda server: Apache, server: nginx ya da server: LiteSpeed gibi bir değer görürsünüz. Başlık gizlenmiş olabilir ya da önde bir CDN varsa onun adı görünebilir; bu durumda kesin bilgi için hosting sağlayıcınıza danışın. Yanıt başlıklarını okumayı HTTP güvenlik başlıkları yazımızda da anlatıyoruz.
.htaccess desteğinin olup olmadığıdır; WordPress ve yaygın yazılımlar bu dosyaya kural yazar..htaccess esnekliği sunmanız gerekiyorsa Apache ya da Nginx önde Apache arkada yapısı daha pratiktir. Sunucu türleri için VDS ve VPS farkı yazımıza bakabilirsiniz.Geçiş, yalnızca yazılımı değiştirmek değildir. .htaccess içindeki tüm yönlendirme, erişim ve önbellek kurallarının Nginx söz dizimine çevrilmesi gerekir; aksi halde yönlendirmeler çalışmaz ve korunan dizinler açıkta kalabilir. Geçişten önce mevcut .htaccess dosyalarının listesini çıkarın, kuralları tek tek karşılayın ve değişikliği önce bir test ortamında deneyin.
Apache esneklik ve uyumluluk, Nginx ise verimlilik ve ölçeklenebilirlik tarafında öne çıkar; birlikte kullanıldıklarında ikisinin güçlü yanları birleşir. Paylaşımlı hostingte bu seçim sizin yerinize yapılır, VPS'te ise sitenizin ihtiyacına göre karar verebilirsiniz. Sunucunuzda hangi yapının çalıştığını öğrenmek ya da yapılandırma konusunda yardım almak isterseniz destek talebi oluşturarak ekibimize ulaşabilirsiniz.
Hayır. Nginx statik dosyalarda ve çok sayıda eş zamanlı bağlantıda daha az kaynak kullanır; ancak PHP sayfalarında hız büyük ölçüde PHP-FPM, önbellek ve veritabanına bağlıdır. İyi ayarlanmış bir Apache de çoğu site için yeterlidir.
Hayır, Nginx .htaccess dosyalarını okumaz. Kuralların Nginx yapılandırmasına çevrilmesi gerekir. Nginx önde, Apache arkada çalışan yapılarda ise Apache'ye ulaşan istekler için .htaccess geçerlidir.
Evet. En yaygın yöntem Nginx'in 80/443 portlarında ters vekil olarak çalışması ve isteklerin bir kısmını farklı bir portta dinleyen Apache'ye iletmesidir. İkisi aynı portu aynı anda dinleyemez.
Yazılımın kendisi sıralamayı etkilemez. Ancak geçiş sırasında yönlendirmeler bozulur ya da sayfalar hata verirse arama motorları bunu görür. Bu nedenle geçişten sonra önemli adresleri ve yönlendirmeleri test edin.